Między pamięcią a przyszłością - zrozumienie żałoby

Czym jest żałoba?

 

Żałoba jest złożonym, wielowymiarowym procesem emocjonalnym, który jest odpowiedzią na odczuwanie straty, zazwyczaj w wyniku śmierci kogoś bliskiego. Mimo że najczęściej kojarzona jest ze śmiercią, żałoba może również dotyczyć utraty relacji, zdrowia, pracy, stabilności finansowej, czy nawet idealizowanego obrazu przyszłości. To doświadczenie jest nie tylko reakcją psychiczną, ale także fizyczną, społeczną i duchową, którego przebieg i intensywność są niezwykle indywidualne.

W wymiarze emocjonalnym, żałoba może obejmować szeroki wachlarz uczuć – od smutku, złości, winy, strachu, ulgi po pustkę i osamotnienie. Intensywność tych emocji może się wahać, bywa że ulegają one nasileniu w określonych momentach, takich jak rocznice czy święta.

Na poziomie fizycznym, żałoba może objawiać się zmęczeniem, zaburzeniami snu, zmianami apetytu, a nawet somatycznymi dolegliwościami, jak ból w klatce piersiowej czy problemami żołądkowymi. Te fizyczne symptomy są reakcją na stres związany ze stratą oraz na burzę emocji, która towarzyszy żałobie.

Społecznie, żałoba może wpłynąć na sposób, w jaki osoba w żałobie wchodzi w interakcje z innymi. Niektórzy mogą szukać wsparcia i otwarcie dzielić się swoimi przeżyciami, podczas gdy inni mogą wycofać się i izolować. Żałoba może także zakłócić codzienne rutyny i obowiązki, wpływając na życie zawodowe oraz inne relacje.

W aspekcie duchowym, żałoba może prowokować pytania o sens życia, śmierci i po śmierci, niezależnie od przekonań religijnych czy filozoficznych. Osoby w żałobie mogą przewartościować swoje życie, poszukiwać pocieszenia w wierzeniach lub doświadczać kryzysu wiary.

Kluczowym aspektem żałoby jest też jej adaptacyjna funkcja. Mimo bólu i cierpienia, żałoba jest naturalnym mechanizmem, który pomaga jednostce dostosować się do nowej rzeczywistości bez straconego obiektu. To proces, w którym powolne przetwarzanie straty i integrowanie jej z osobistym doświadczeniem może prowadzić do odbudowywnia sensu życia i odnalezienia równowagi.

 

Jakie są etapy żałoby i czy każdy je przeżywa?

Etapami żałoby, które zostały pierwotnie zidentyfikowane przez psychiatrę Elisabeth Kübler-Ross w jej książce „O śmierci i umieraniu” z 1969 roku, są:

  1. Zaprzeczenie.

W tej fazie osoby żałobne często są w stanie szoku i mogą odmawiać akceptacji rzeczywistości straty. Może to być mechanizm obronny, który pozwala im przetrwać początkowy ból.

  1. Gniew.
    Gdy zaprzeczenie i szok zaczynają ustępować, ból utraty staje się bardziej wyraźny. Niektórzy ludzie mogą odpowiadać gniewem – na lekarzy, rodzinę, siebie, a nawet na osobę, która zmarła, za to, że ich „opuściła”.
  2. Targowanie.

W tej fazie ludzie często próbują negocjować, aby odzyskać to, co stracili, lub uniknąć więcej bólu. Mogą zwracać się z modlitwą, obietnicami zmian w życiu, czy próbować znaleźć jakiś sposób, by odwrócić lub złagodzić stratę.

  1. Depresja.

Gdy staje się jasne, że targowanie nie przynosi rezultatu, realność straty zaczyna się osadzać, co może prowadzić do głębokiego smutku i poczucia depresji. To nie jest znak choroby psychicznej, lecz odpowiednia i oczekiwana reakcja na wielką stratę.

  1. Akceptacja.

W tym etapie osoby żałobne zaczynają akceptować rzeczywistość swojej sytuacji. To nie oznacza, że ból minął, lecz że uczą się żyć z tą stratą. Akceptacja może pozwolić im na powrót do pełniejszego uczestnictwa w życiu.

 

Warto zaznaczyć, że model Kübler-Ross został pierwotnie opracowany w kontekście osób umierających, a nie osób przeżywających żałobę po stracie. Z czasem jednak jego etapy zaczęto stosować także do doświadczenia żałoby.

Jednakże, coraz więcej ekspertów uważa, że te etapy nie są sztywne ani niezmiennie kolejne. Nie każdy doświadcza wszystkich etapów, niektórzy mogą doświadczyć tylko kilku, a etapy mogą występować w różnej kolejności i być powtarzane. Istnieją też inne modele żałoby, takie jak model żałoby zadaniowej Williama Wordena czy teoria więzi Johna Bowlby’ego i Colina Murray Parkesa, które dostarczają alternatywnych sposobów zrozumienia procesu żałoby.

Proces żałoby jest bardzo indywidualny i każda osoba doświadcza go w swój własny, unikalny sposób. Dla niektórych może to być liniowa podróż przez etapy, podczas gdy inni mogą doświadczać emocji w sposób mniej przewidywalny. Ważne jest, aby pozwolić sobie na smutek i przeżywanie żałoby we własnym tempie i w sposób, który wydaje się najbardziej pasujący do osobistego doświadczenia straty.

 

Jak długo trwa żałoba?

Długość żałoby jest wyjątkowo indywidualna i może być różna dla każdej osoby. Nie ma określonego „normalnego” okresu żałoby, a czas potrzebny na przetworzenie straty zależy od wielu czynników, w tym od głębi i charakteru związku z osobą zmarłą, okoliczności śmierci (np. niespodziewana w porównaniu z długotrwałą chorobą), wsparcia społecznego, poprzednich doświadczeń ze stratą, osobowości, kultury, wierzeń religijnych i duchowych oraz innych obecnych stresów w życiu osoby żałobnej.

Niektóre źródła sugerują, że intensywne odczucia żałoby mogą być szczególnie silne przez pierwsze kilka miesięcy i zaczynają ustępować po około roku. Jednak nie oznacza to, że po roku smutek całkowicie znika – niektórzy ludzie mogą odczuwać żałobę przez wiele lat, choć intensywność uczuć z czasem zwykle słabnie. Znaczące daty, takie jak rocznice, urodziny i święta, mogą ponownie nasilić uczucia smutku i tęsknoty.

Istotne jest, aby zrozumieć, że żałoba może zmieniać się w czasie, ewoluować i przybierać różne formy. Ludzie uczą się żyć z utratą, co nie zawsze oznacza, że zapominają o stracie lub przestają odczuwać smutek. Zamiast tego mogą nauczyć się adaptować do życia bez obecności straconej osoby, co może obejmować znalezienie nowych sposobów na czerpanie sensu i satysfakcji z życia.

Również ważne jest, by zrozumieć, że nie ma „niewłaściwego” sposobu na żałobę i że nie powinno się nakładać presji na siebie lub innych, by szybciej „pokonać” żałobę. Jeżeli ktoś odczuwa, że jego żałoba trwa wyjątkowo długo i przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu, pomocne może być wsparcie ze strony specjalistów, takich jak psychoterapeuci czy grupy wsparcia.

 

Jak mogę pomóc dziecku przeżywającemu żałobę?

Pomoc dziecku, które przeżywa żałobę, wymaga cierpliwości, zrozumienia i często indywidualnego podejścia dostosowanego do wieku dziecka, jego osobowości i specyfiki doświadczanej straty. Oto kilka kluczowych kroków, które można podjąć, aby wspierać dziecko w żałobie:

  1. Mówić o stracie otwarcie i uczciwie
  • Używaj prostego i jasnego języka, aby wyjaśnić, co się stało.
  • Unikaj eufemizmów, które mogą być mylące (np. „odeszła na zawsze” zamiast „zmarła”).
  1. Słuchać i być obecnym
  • Pozwól dziecku mówić o swoich uczuciach i doświadczeniach, kiedy tylko wyrazi taką potrzebę.
  • Bądź dostępny i obecny – czasami najważniejsze jest po prostu bycie przy dziecku.
  1. Uznawać uczucia
  • Zapewnij dziecku, że wszystkie uczucia są normalne i że jest w porządku czuć smutek, gniew, a nawet ulgę lub szczęście w pewnych momentach.
  1. Zachęcać do wyrażania emocji
  • Zachęcaj do rysowania, pisania dziennika lub wyrażania uczuć poprzez zabawę, co może pomóc dziecku w przetworzeniu żałoby.
  1. Zachować rutynę
  • Utrzymuj regularny harmonogram codziennych czynności, co może zapewnić poczucie stabilności i bezpieczeństwa.
  1. Wspierać w wyrażaniu żalu
  • Pozwól dziecku uczestniczyć w rytuałach żałobnych w sposób odpowiedni dla jego wieku i gotowości.
  1. Edukować o śmierci i żałobie
  • Dostarczaj odpowiednie dla wieku informacje o śmierci, umieraniu i żałobie, co może pomóc w zrozumieniu i przetwarzaniu straty.
  1. Dbaj o siebie
  • Twoje zdrowie emocjonalne również wpłynie na dziecko. Wzorując radzenie sobie z emocjami, uczysz dziecka jak sobie radzić.
  1. Obserwować zachowanie
  • Zwracaj uwagę na zmiany w zachowaniu, apetycie, wzorcach snu, czy w szkole, które mogą wskazywać na potrzebę dodatkowej pomocy.
  1. Szukać wsparcia profesjonalnego
  • Jeśli zachowanie dziecka wzbudza Twoje obawy lub jeśli uważasz, że potrzebujecie dodatkowej pomocy, rozważ skonsultowanie się ze specjalistą ds. zdrowia psychicznego dzieci.
  1. Ochrona przed dodatkowym stresem
  • Unikaj nakładania na dziecko dodatkowych oczekiwań lub stresów, dopóki nie nauczy się radzić sobie ze swoją stratą.
  1. Pozwolić na zachowanie wspomnień
  • Pomóż dziecku znaleźć sposób na zachowanie pamięci o straconej osobie, np. tworząc album ze zdjęciami lub pamiątkową skrzynkę.

Ważne jest, by pamiętać, że dzieci mogą przeżywać żałobę inaczej niż dorośli. Mogą wydawać się, że szybko przechodzą od smutku do zabawy, co jest naturalnym sposobem radzenia sobie z emocjami. Dzieci też mogą mieć trudności z wyrażeniem swoich uczuć słowami, dlatego wyrażanie emocji przez zabawę lub inne aktywności kreatywne może być dla nich bardzo pomocne.

 

Jak wygląda psychoterapia osoby, która jest w żałobie?

Psychoterapia osób przeżywających żałobę jest procesem wspierania i pomagania im w radzeniu sobie ze stratą bliskiej osoby. Oto główne aspekty psychoterapii skoncentrowanej na żałobie:

Zrozumienie procesu żałoby:

  • Terapeuta pomoże zrozumieć, co dzieje się z klientem emocjonalnie, psychicznie i fizycznie.
  • Może objaśnić różne etapy żałoby i to, jak one mogą manifestować się w życiu klienta.

Indywidualne podejście:

  • Terapia jest dostosowana do indywidualnych potrzeb klienta, ponieważ każdy przeżywa żałobę inaczej.
  • Terapeuta bierze pod uwagę osobiste doświadczenia, kulturę, wierzenia religijne i duchowe oraz inne aspekty życia klienta.

Przetwarzanie uczuć:

  • Terapeuta zachęca do wyrażania i akceptacji szerokiej gamy emocji związanych ze stratą, w tym smutku, gniewu, winy i ulgi.
  • Pomaga klientowi rozpoznać i nazwać swoje uczucia.
  1. Rozwój umiejętności radzenia sobie:
  • Terapeuta może pracować z klientem nad rozwijaniem strategii radzenia sobie ze stresem i bólem.
  • Uczy, jak dbać o siebie, zarządzać trudnymi emocjami i wdrażać zdrowe nawyki.

Wsparcie w adaptacji do nowej rzeczywistości:

  • Terapia pomaga w zaakceptowaniu zmienionej rzeczywistości i adaptacji do życia bez bliskiej osoby.
  • Może obejmować ponowne zdefiniowanie życia bez zmarłej osoby i znalezienie nowego sensu.

Rozwiązanie problemów:

  • Wspólnie z klientem terapeuta może identyfikować i rozwiązywać konkretnych problemów wynikających ze straty, takich jak kwestie codziennego funkcjonowania czy relacje z innymi.

Praca z pamięcią i kontynuacją więzi:

  • Terapeuta może pomóc w znalezieniu zdrowych sposobów na utrzymanie połączenia z pamięcią o straconej osobie.
  • Zachęca do wspominania i honorowania zmarłego w sposób, który jest kojący i pozwala iść do przodu

Zajęcie się niezałatwionymi sprawami:

  • Jeśli istnieją jakiekolwiek nierozwiązane kwestie lub niewyrażone emocje związane ze zmarłą osobą, terapeuta pomoże je przetworzyć.

Praca z poczuciem winy i żalu:

  • Klientom pomaga się uporać z poczuciem winy, żalu i „co by było, gdyby” w bezpiecznym terapeutycznym środowisku.

Monitorowanie postępów i ewentualnych komplikacji:

  • Terapeuta będzie obserwował postępy i na bieżąco dostosowywał plan terapii.
  • Będzie również monitorował na możliwe komplikacje, takie jak złożona żałoba czy depresja, i w razie potrzeby zaproponuje odpowiednie interwencje, w tym farmakoterapię.

Konsultacje i skierowania:

  • W niektórych przypadkach terapeuta może skierować klienta do innych specjalistów, np. psychiatrów, lub zaproponować dodatkowe wsparcie, takie jak grupy wsparcia.

Psychoterapia żałoby jest procesem, który może potrwać od kilku sesji do dłuższych okresów terapii, w zależności od potrzeb klienta. Ważne jest, aby terapeuta był kompetentny w dziedzinie żałoby i śmierci, aby mógł skutecznie i empatycznie wspierać osobę w żałobie.

 

Psychoterapia w Krakowie

W Centrum Terapii Synteza pracuje zespół wykwalifikowanych terapeutów.

W umówienia konsultacji zadzwoń pod 535 77 87 07 lub skontaktuj się poprzez e-mail: rejestracja@centrumsynteza.pl

 

 

 

Skomentuj